Þess vegna spáum við að ferðamönnum fjölgi hægar

Þess vegna spáum við að ferðamönnum fjölgi hægar

Þann 29. mars síðastliðinn kynntum við nýja hagspá sem bar yfirskriftina Er toppnum náð? Þar fórum við meðal annars yfir efnahagshorfur næstu ára, hvaða áskorunum við stöndum frammi fyrir og jú, hvort toppnum væri mögulega náð. Sú staðreynd að við höfum endurmetið ferðamannaspá okkar fyrir árin 2018 og 2019 er meðal þess sem hefur vakið nokkra athygli. Til nánari útskýringar þá er um að ræða lækkun á spá sem birt var í ferðaþjónustuskýrslunni okkar sem kom út síðastliðinn september. Líkt og sjá má á myndinni hér að neðan höfum við lækkað spána nokkuð, til að mynda úr 12,9% árið 2018 niður í 7%. Þetta þýðir að ferðamönnum muni fjölga um rúmlega 160 þúsund manns árið 2018, en ekki um 287 þúsund líkt og við áætluðum í september, sem er álíka fjölgun einstaklinga og var árin 2013 og 2014, þó hlutfallslega sé fjölgunin miklu minni en allra síðustu ár. Vert er að hafa í huga að við erum áfram að spá 26% fjölgun á þessu ári.

Miðað við hina nýju spá erum við að gera ráð fyrir að erlendum ferðamönnum hér á landi fjölgi um 35% milli áranna 2016 og 2018, eða um rúmlega 620 þúsund. Augljóslega sjáum við því ekki fram á samdrátt í ferðaþjónustu. Við teljum einfaldlega að vöxturinn fari að verða eðlilegri og að nú mæti hún nokkrum mótvindi en hafi ekki lengur stanslausan meðvind.

Heimild: Ferðamálastofa, Greiningardeild Arion banka

Ísland er orðið eitt dýrasta land í heimi

Frá því að við birtum síðustu ferðamannaspá okkar hefur raungengi krónaunnar hækkað um tæp 10%. Það samsvarar því að kostnaður erlendra ferðamanna við að dvelja á Íslandi er nú 10% hærri en hann var síðasta haust. Hingað til hefur reynst erfitt að greina áhrif sterkari krónu á ferðaþjónustuna, enda hafa komur erlendra ferðamanna veldisvaxið á sama tíma og krónan hefur verið í miklum styrkingarfasa. Á síðustu mánuðum hafa þó komið fram skýrari merki þess efnis að krónan og verðlag hafi vissulega áhrif á hegðun ferðamanna. Neysla á hvern ferðamann í krónum talið hefur t.d. dregist saman og dregið hefur verulega úr vexti kortaveltu á hvern ferðamann í erlendum gjaldeyri. Þá virðist neyslumynstur ferðamanna einnig hafa tekið nokkrum breytingum, t.a.m. virðist hver ferðamaður verja nokkuð lægri upphæð en áður í dýrari varning, svo sem íslenskan útivistarfatnað.

Samkvæmt hagspánni okkar mun raungengið halda áfram að styrkjast fram til ársloka 2018, sem þýðir að ennþá dýrara verður fyrir erlenda ferðamenn að dvelja hér, og er nú dýrt fyrir. Við teljum að áhrifin muni þó koma fram með umtalsverðri töf, enda margir nú þegar búnir að skipuleggja sumarfríið, kaupa flug og bóka gistingu. Þá hefur flugframboð til landsins haldið áfram að aukast. Af þeim sökum breytum við ekki ferðamannaspánni fyrir þetta ár, og hljóðar hún enn upp á 26% aukningu, en teljum að vöxturinn gæti temprast á næstu árum.

Heimildir: Seðlabanki Íslands, Rannsóknarsetur verslunarinnar, Numbeo, Expatistan, Greiningardeild Arion banka

Ríkisstjórnin bólusetur gegn hollensku veikinni

Við gerðum hugtakið hollenska veikin (e. dutch disease) fyrst að umræðuefni í ferðaþjónustuskýrslunni okkar sl. haust, en það á við þegar ein útflutningsgrein stækkar mun hraðar en aðrar svo gengið styrkist, sem kemur sér illa fyrir aðrar útflutningsgreinar. Svo virðist sem farið sé að kræla á hollensku veikinni í hagkerfinu, enda sterkara gengi krónunnar farið að þrengja að öðrum útflutningsgreinum, líkt og sjá má á myndinni hér að neðan.

Ríkisstjórnin hefur boðað sérstakar aðgerðir til að stemma stigu við styrkingu krónunnar. Þær aðgerðir sem hefur nú þegar verið tilkynnt um virðast fyrst og fremst snúa að því að hækka kostnað erlendra ferðamanna á Íslandi. Fyrstu skrefin í þá átt voru kynnt á föstudag sl. en 1. júlí 2018 mun virðisaukaskattur á flestar tegundir ferðaþjónustu verða hækkaður. Til viðbótar má benda á umræðu um gjaldtöku og aðra aðgangsstýringu, umræðu um vegatolla og fleira sem er til þess fallið að hækka kostnað við Íslandsheimsókn erlendra ferðamanna. Ef ekkert af þessu leiðir til þess að tempra straum ferðamanna til landsins og frekari styrkingu krónunnar verður áhugavert að sjá til hvaða bragða stjórnvöld munu þá grípa. Að sama skapi er hætta á að þessar aðgerðir virki of vel ef svo má segja og leiði til fækkunar ferðamanna. Ferðaþjónustan er líklega komin til að vera sem stærsta atvinnugrein landsins og miklar breytingar á rekstrarumhverfi hennar geta haft fjölþætt áhrif á efnahagslífið

Heimildir: Hagstofa Íslands, Seðlabanki Íslands, Greiningardeild Arion banka

Allir þurfa þak yfir höfuðið

Nýting á gistirými á höfuðborgarsvæðinu er í sögulegu hámarki. Nýting hótelherbergja á höfuðborgarsvæðinu var t.a.m. 96% nú í febrúar og vandséð hvernig jafnkraftmikil fjölgun og er nú að eiga sér stað getur haldið áfram fram á næsta ár nema með stórkostlegri uppbyggingu gistirýmis. Hún þarf að gerast á sama tíma og mikill kraftur er að færast í uppbyggingu íbúðarhúsnæðis, samgöngumannvirkja og ýmissa annarra innviða sem setið hafa á hakanum. Samkeppni um vinnuafl og önnur aðföng til uppbyggingar mun líklega leiða af sér enn frekari þrýsting á verðlag til erlendra ferðamanna – og auðvitað hækkun á verði þess gistirýmis sem fyrir er.

Heimild: Hagstofa Íslands, Greiningardeild Arion banka

Airbnb og ýmis önnur gisting gæti vitaskuld haldið áfram að vaxa og taka við fjölgun ferðamanna umfram það sem hótel ráða við. Þar er þó staðan orðin mjög þröng þar sem vöntun á íbúðarhúsnæði eykst með hverjum degi á suðvesturhorni landsins og settar hafa verið reglur sem eiga að stemma stigu við leigu íbúðarhúsnæðis til ferðamanna. Í ljósi stöðunnar á húsnæðismarkaði og viðbragða ýmissa stjórnmálamanna teljum við ekki ólíklegt að það verði settar enn frekari takmarkanir á gistimöguleika á við Airbnb sem myndi takmarka verulega að gistirýmum geti fjölgað áfram til að taka á móti tugprósenta vexti í ferðaþjónustu.

Flugframboð skiptir höfuðmáli

Í janúar benti Icelandair á að skyndileg neikvæð þróun hefði átt sér stað í bókunarkerfi félagsins – sumir vildu kalla það Trump-áhrifin. Svipaða sögu virðast ýmsir bandarískir ferðaskipuleggjendur hafa að segja. Ef hægir á eða dregur úr farþegaflugi milli Evrópu og Norður-Ameríku getur það haft veruleg áhrif á Ísland sem áfangastað yfir hafið. Þá hefur afkoma alþjóðlegra flugfélaga versnað eftir gríðarlega framboðsaukningu síðustu árin. Flestar spár virðast gera ráð fyrir versnandi afkomu flugfélaga í heiminum og að laga þurfi flugfargjöld að auknu framboði eða draga tímabundið úr framboði en flugframboð til Íslands skiptir höfuðmáli fyrir innlenda ferðaþjónustu.

Óvissan alltaf mikil

Nær ómögulegt er að segja til um með mikill nákvæmni hversu margir ferðamenn munu sækja landið heim í framtíðinni eins og reynsla af spám greiningaraðila um fjölda ferðamanna sýnir glögglega. Miðað við þróunina síðustu ári og sveiflurnar í fjölda ferðamanna áratugina á undan er eiginlega óðs manns æði að vera að spá fyrir um þessa þróun yfir höfuð, en við reynum, enda er ferðamennskan sífellt mikilvægari þáttur í íslensku efnahagslífi. Það er einnig mögulegt að hver ferðamaður eyði einfaldlega færri krónum og/eða dvelji að meðaltali skemur sem hefði þá sambærileg áhrif á tekjur og ef um færri ferðamenn væri að ræða.

Þá kann að vera að við séum hrapallega að vanmeta kraftinn í ferðaþjónustunni, annað eins hefur gerst, enda óvissuþættirnir margir. Olíuverð gæti lækkað, flugfargjöld haldist lág, krónan gæti veikst og fjölgun farþega frá nýjum áfangastöðum gæti bætt upp hægari vöxt annars staðar, en allt myndi þetta stuðla að frekari vexti í komum erlendra ferðamanna til landsins. Þá er afkastagetan á Keflavíkurflugvelli enn að aukast og bæði WOW air og Icelandair að stækka flota sína. Það sem við sjáum hins vegar er að krónan, pólitískar ákvarðanir og umræða hafa snúist ferðaþjónustunni í óhag. Í ljósi þess hefur spá okkar um fjölda ferðamanna árin 2018 og 2019 lækkað.