Krónan sem stal jólunum: Spáum 0,8% hækkun VNV í desember

Krónan sem stal jólunum: Spáum 0,8% hækkun VNV í desember

Við spáum 0,8% hækkun á vísitölu neysluverðs í desember, sem er í takt við bráðabirgðaspá okkar frá því í upphafi síðasta mánaðar. Samkvæmt spánni hækkar 12 mánaða taktur verðbólgunnar í 3,8%, úr 3,3% frá því í síðasta mánuði. Hagstofan mælir vísitöluna um þessar mundir eða nánar tiltekið 3. til 7. desember og mælingin verður birt tímanlega fyrir jól, eða miðvikudaginn 20. desember.

Áhrifa gengisveikingar krónunnar er farið að gæta í auknum mæli, sem og aukinnar verðbólgu í okkar helstu viðskiptalöndum. Þeir þættir sem leggja hvað mest til hækkunar vísitölunnar í desember eru allir viðkvæmir fyrir gengishreyfingum krónunnar, s.s. flugfargjöld til útlanda, bílverð, matarkarfan, tómstundir (m.a. raftæki), fatnaður og húsgögn. Aðeins einn þáttur vegur til lækkunar að þessu sinni, og það er eldsneytisverð.

 

Heimildir: Hagstofa Íslands, Greiningardeild Arion banka

Við fyrstu sýn mætti halda að hækkun vísitölunnar um 0,8% í desember séu ákveðin kaflaskil, samanborið við mælingar undanfarinna mánaða. Raunin er hinsvegar sú að ef litið er framhjá sveiflukenndum liðum, eins og flugfargjöldum, þá er munurinn á milli mánaða ekki svo mikill. Sem dæmi má nefna að ef flugliðurinn er tekinn út úr VNV þá hefði hækkun vísitölunnar í nóvember verið meiri en raunin var eða 0,43%. Ef við lítum jafnfram á VNV án flugliðarins í desember hljóðar verðbólguspáin fyrir desember upp á 0,57% hækkun. Því má segja að sveiflur í verðþróun flugfargjalda valdi þessu mikla stökki milli mánaða frekar en einhver kaflaskil.

Lægra bensínverð lækkar jólainnkaupaleiðangurinn

Bensínverð hefur lækkað undanfarið, enda hefur hráolíuverð á heimsmarkaði verið í hálfgerðum rennibrautagarði frá byrjun október. Borið saman við síðustu mælingarviku hefur bensínlítrinn lækkað í 220,0 kr., úr 228,7 kr., eða sem samsvarar 3,8% lækkun. Dísillítrinn hefur lækkað í 220,9 kr., úr 226,7 kr., eða um 2,6%. Heildaráhrifin eru 0,12% til lækkunar á vísitölunni. Það munar um minna nú þegar jólatraffíkin er byrjuð og bílar heimilanna á fullu á milli verslana.

Heimildir: bensinverd.is, Greiningardeild Arion banka

Flugfargjöld hafa hækkað í desember undanfarin 5 ár og hefur hækkunin að meðaltali numið 13,7% . Á síðasta ári var hækkunin í desember óvenju mikil, eða 24,5%.  Tölfræðilíkanið okkar gerir ráð fyrir því að hækkunin í ár verði eilítið meiri en meðaltal undanfarinna ára en minni en á síðasta ári, eða 17,4% (0,23% áhrif á VNV).

Heimildir: Hagstofa Íslands, Greiningardeild Arion banka

Nýi (jóla)bíllinn orðinn dýrari

Verð á bílum hefur hækkað um 5,3% frá því í byrjun ágúst. Gengisvísitala krónunnar í þessari mælingarviku samanborið við mælingarvikuna í ágúst er hinsvegar 13,1% hærri. Erfitt er að átta sig á hvert hlutfall innkaupaverðs bíla er af smásöluverði, en ef við gerum ráð fyrir því að það sé 50% þá ætti verð á bílum að vera um 6,5% hærra en það var í ágúst. Samkvæmt lauslegri mælingu Greiningardeildar á netinu er bílverð 8% hærra í byrjun desember en það var í byrjun ágúst. Að hluta til ætti verð að hafa hækkað vegna tollabreytinga og í fréttaskýringum frá því í sumar var talað um að bílverð myndi hækka um 20-25% einungis vegna tollabreytinga. Því virðist að verðhækkanir nú séu minni en vænta mætti m.v. breytingu á tollum og veikingu krónunnar. Við gerum ráð fyrir 2% hækkun á verði bíla á milli mánaða, sem er í takt við breytingu á mælingu okkar.

Heimildir: Hagstofa Íslands, Seðlabanki Íslands, Greiningardeild Arion banka

Fasteignaverð mallar áfram

Undanfarna 12 mánuði hefur fasteignaverð á landinu hækkað um 5,5% samkvæmt mælingum Hagstofunnar. Fasteignaverð á landsbyggðinni hefur hækkað mest, eða um 11,1%, á meðan fasteignaverð á höfuðborgarsvæðinu hefur hækkað minna. Árstaktur sérbýlis á höfuðborgarsvæðinu stendur í 5,9% á meðan fjölbýli er í 3,5%.  Mælingar á ásettu verði í fasteignaauglýsingum hafa verið í ágætu samræmi við þessa þróun. Árstaktur fasteignaverð fór hæst um mitt ár 2017 og hefur farið lækkandi síðan. Í verðbólguspánni gerum við heilt yfir ráð fyrir að reiknuð húsaleiga (fasteignaverð) hækki 0,33% eða 4,0% á ársgrundvelli.

Heimildir: fasteignir.is, Hagstofa Íslands, Greiningardeild Arion banka

Bráðabirgðaspá: Alla malla!

Á myndinni hér fyrir neðan má sjá hvernig skammtímalíkan Greiningardeildar bregst við breytingum á gengi krónunnar. Eins og sjá má þá hækkar tólf mánaða takturinn m.v. óbreytt gengi fram á mitt næsta ár (blá lína) á meðan gráu svæðin sýna mögulega þróun m.v. að krónan haldi áfram að veikjast eða að krónan styrkist.

Seðlabankinn spáir því að krónan styrkist (meðalgengi 170,5 á næsta ári) eða um 1% styrking gengisvísitölunnar að meðaltali á mánuði á næsta ári. Ef við setjum slíka styrkingu krónu inn í okkar skammtímalíkan má sjá að tólf mánaða taktur verðbólgunnar hækkar fram í febrúar en tekur síðan að lækka skarpt þegar líður á árið og endar í 2,2%. Skammtímalíkan Greiningardeildar virðist því vera næmara fyrir gengishreyfingum heldur en spá Seðlabankans. Spá Seðlabankans inniheldur þó vaxtaspá þannig að ef í forsendum Seðlabankans er gert ráð fyrir hækkandi vöxtum, þá leiða þeir mögulega til sterkari krónu sem og slaka í eftirspurn. Hér er ekki um eiginlega spá að ræðu heldur að sýna hvernig líkanið þróast ef forsendum er breytt.

Heimildir: Hagstofa Íslands, Seðlabanki Íslands, Greiningardeild Arion banka

* Gengisspá SÍ: 1,0% styrking á mánuði að meðaltali til að fá meðalgengi ársins

Gangi spáin fyrir desember eftir fer verðbólgan í 3,8% og nálgast 4 prósenta múrinn. Gangi bráðabirgðaspá okkar eftir verður sá múr rofinn í febrúar. Til samanburðar hækkaði vísitala neysluverðs um 0,27% í desember fyrir ári. Bráðabirgðaspáin gerir ráð fyrir að vísitalan haldist óbreytt í janúar en hækki á ný í febrúar, eða um 0,8%, og hækki síðan um 0,6% í mars. Til samanburðar, fyrir ári síðan þá námu mánaðarbreytingar fyrir sömu mánuði -0,09%, 0,62% og 0,56%. Ef bráðabirgðaspáin er borin saman við þróunina fyrir ári, þá sést að bráðabirgðaspáin fyrir janúar og mars er ekki mikið hærri en raunin var fyrir ári. Spáin fyrir desember er hinsvegar talsvert fyrir ofan gildið fyrir ári. Þessi samanburður sýnir kannski að þó spáin líti út fyrir að vera í hærra lagi, þá er mánaðarspáin ekki svo mikið hærri en fyrir ári, sérstaklega ef borið er saman við þróun krónunnar sem hefur veikst um 13% frá því í ágúst.

Verðbólguþróun næstu mánuði (bráðabirgðaspá síðasta mánaðar birt í sviga):

  • Janúar 0,0% (0,0%): Vetrarútsölur. Veiking krónu hefur áhrif til hækkunar. Ýmsar árlegar verðhækkanir vega yfirleitt til hækkunar í janúar. Flugfargjöld lækka.
  • Febrúar 0,8% (0,8%): Vetrarútsölur ganga til baka. Áfram gætir áhrifa af veikingu krónu. Flugfargjöld lækka.
  • Mars 0,6%: Vetrarútsölur ganga að fullu til baka. Flugfargjöld hækka.

Heimildir: Hagstofa Íslands, Greiningardeild Arion banka