Eign­a­stýr­ing líf­eyr­is­sjóða

Arion banki gaf síðastliðið vor út Lífeyrisbók. Í henni fjallar Hjörleifur Arnar Waagfjörð, forstöðumaður eignastýringar fagfjárfesta hjá Arion, um eignastýringu fyrir lífeyrissjóði. Mikil ábyrgð hvílir á þeim sem sinna eignastýringu lífeyrissjóða og þeim ber að gæta í hvívetna hagsmuna umbjóðenda óháð öðrum hagsmunum, þar með talið sínum eigin.

Greinina má lesa í heild sinni hér fyrir neðan.

Eignastýring fyrir lífeyrissjóði

Margt hefur breyst í eignastýringu fyrir íslenska lífeyrissjóði á síðustu áratugum og framþróun verið umtalsverð. Greinin hefur vaxið og óhætt er að fullyrða að starfsumhverfið hafi bæði verið krefjandi og sveiflukennt en sem betur fer heilt yfir gjöfult.

Fyrir um tuttugu árum hóf greinarhöfundur störf hjá Kaupþingi í eignastýringu fyrir lífeyrissjóði. Einkavæðingu bankanna var þá nýlega lokið og við tók undraverður uppgangur og vöxtur fjármálakerfis hjá lítilli þjóð sem stóð í skamman tíma. Í fjármálageirann, þar með talið eignastýringu, streymdi fjöldi ungs háskólamenntaðs fólks og eignastýring íslensku lífeyrissjóðanna var ekki eins umfangsmikil og hún er í dag. Útvistun á eignastýringu, ýmist að hluta eða öllu leyti, var algengt fyrirkomulag hjá lífeyrissjóðum og oft og tíðum til fleiri en eins eignastýringaraðila. Síðan þá hefur margt breyst. Eignastýring fjármálafyrirtækja hefur eflst, sérhæfing hefur aukist og íslensku lífeyrissjóðirnir hafa margir hverjir byggt upp öfluga og fjölmenna, innanhúss eignastýringu samhliða mikilli stækkun sjóðanna. Reynsla hefur byggst upp hér á landi, nýliðun átt sér stað og fjármálaafurðir sem fyrr á tíðum þótti nýlunda að notast við eru orðnar daglegt brauð.

Ábyrgð eignastýringaraðila

Aðilar sem sinna eignastýringu lífeyrissjóða, hvort sem er innan lífeyrissjóða eða sem útvistunaraðilar, bera margþætta ábyrgð. Ein veigamesta ábyrgðin er umboðsskyldan. Með hugtakinu er vísað til þeirrar skyldu eignastýringaraðila, sem fer með ákvörðunarvald fyrir hönd umbjóðenda sinna, að gæta í hvívetna hagsmuna umbjóðendanna óháð öðrum hagsmunum, þar með talið sínum eigin. Við útvistun eignastýringar til fjármála- eða eignastýringarfyrirtækis skiptir umboðsskyldan mjög miklu máli þar sem snertifletir við útvistunaraðila geta verið margir og því er hætta á hagsmunaárekstrum. Í þeim tilvikum er hlutverk útvistunaraðila, í samræmi við lög og reglur, að gera ráðstafanir til að koma í veg fyrir að hagsmunaárekstrar valdi lífeyrissjóðnum tjóni.

Útvistun eignastýringar

Flestir lífeyrissjóðir kjósa enn að hluta eða fullu leyti að veita innlendum og erlendum eignastýringaraðilum umboð til að stýra fjármunum sínum. Útvistun á eignastýringu fer þó í auknum mæli til sérhæfðari sjóða og annarra sem beita stýringaraðferðum sem lífeyrissjóðirnir eiga ekki eins hægt um vik að beita sjálfir. Hér má sem dæmi nefna fjárfestingar í sjóðum sem hafa heimild til skuldsetningar og/eða afleiðunotkunar, framtakssjóði, innviðasjóði, sérhæfða skuldabréfasjóði og sjóði sem fjárfesta í vísifjárfestingum. Á innlendum markaði hefur notkun hefðbundinna hlutabréfa- og skuldabréfasjóða minnkað frá því sem áður var og hlutfall stakra bréfa hefur farið vaxandi. Á erlendum mörkuðum kjósa hins vegar allflestir íslensku lífeyrissjóðanna enn að notast við sjóði að mestu eða öllu leyti við fjárfestingar í hlutabréfum, skuldabréfum eða sérhæfðari fjárfestingum líkt og framtaks-, innviða- og fasteignafjárfestingum og sérhæfðari skuldabréfafjárfestingum. Sökum umfangs, sérhæfingar og aðstöðumunar á erlendum fjármálamörkuðum má álykta að svo verði að mestu leyti enn um sinn.

Án vafa verður spennandi að fylgjast með framþróun í eignastýringu íslensku lífeyrissjóðanna næstu árin. Margt mun eflaust hafa áhrif, svo sem áframhaldandi útvíkkun eignamengis og aukin fjölbreytni og breikkun þess bæði hér heima og erlendis, breytingar á fjárfestingarheimildum, aukið hlutfall erlendra eigna og áherslubreytingar í fjárfestingarmarkmiðum. Síðast en ekki síst verður áhugavert að fylgjast með nýjum öflugum einstaklingum taka við kefli fyrri kynslóða sem starfað hafa við eignastýringu.