Mótun fjárfestingarstefnu lífeyrissjóðs

Við mótun fjárfestingarstefnu ber að hafa hagsmuni sjóðfélaga að leiðarljósi, gæta að samræmi eigna og skuldbindinga, vanda til undirbúnings ákvarðana um fjárfestingar og gæta að áhættudreifingu í eignasafni. Jafnframt ber lífeyrissjóðum að setja sér siðferðisleg viðmið í fjárfestingum. Lífeyrissjóðir senda fjárfestingarstefnu fyrir komandi ár til Fjármálaeftirlits Seðlabanka Íslands eigi síðar en 1. desember ár hvert.

Gylfi Jónasson, framkvæmdastjóri Festu lífeyrissjóðs, fjallaði um málefnið í Lífeyrisbókinni okkar.

Mótun fjárfestingarstefnu lífeyrissjóðs

Samkvæmt lögum ber lífeyrissjóðum árlega að móta og kunngera fjárfestingarstefnu sína fyrir komandi ár. Þrátt fyrir fyrrnefnda lagaskyldu ber lífeyrissjóðum að horfa til lengri tíma við mótun fjárfestingarstefnu í ljósi tímalengdar skuldbindinga þeirra.

Samval eigna með tilliti til væntrar ávöxtunar, áhættu og fylgni á milli mismunandi eignaflokka ræður mestu um árangur í ávöxtun eignasafns til lengri tíma litið. Mótun fjárfestingarstefnu er því eitt mikilvægasta verkefni hvers árs í starfsemi lífeyrissjóða.

Mótun fjárfestingarstefnu er byggð á VII. kafla laga nr. 129/1997 um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða. Jafnframt er frekari útfærslu laganna að finna í reglugerð nr. 916/2009 með síðari breytingum.

Umtalsverðar breytingar voru gerðar á ofangreindum kafla laganna árið 2017, þar sem svigrúm lífeyrissjóða til fjárfestinga var aukið og þeim ætlað að nálgast verkefnið á grundvelli svokallaðrar skynsemisreglu í meiri mæli (e. prudent person rule).

Settar voru fram fimm meginreglur sem hafa skyldi að leiðarljósi við mótun fjárfestingarstefnu og framkvæmd fjárfestinga. Fyrstu fjórar meginreglurnar lúta að umboðsskyldu (að hafa hagsmuni sjóðfélaga ávallt að leiðarljósi), að gætt sé að samræmi eigna og skuldbindinga, að vandað sé til undirbúnings ákvarðana um fjárfestingar (greiningar) og að gætt sé að áhættudreifingu í eignasafni m.t.t. fylgni áhættu eigna og eignaflokka og samþjöppunar eigna.

Fimmta meginreglan kom fram á síðari stigum í meðförum Alþingis á frumvarpi til breytinga á lögunum. Hún lýtur að því að lífeyrissjóðir setji sér siðferðisleg viðmið í fjárfestingum. Ekki hafa verið mótaðar sérstakar kröfur um siðferðisleg viðmið varðandi fjárfestingar lífeyrissjóða. Litið hefur verið svo á að nánari afmörkun sé á hendi sérhvers lífeyrissjóðs. Almennt hafa lífeyrissjóðir litið svo á að siðferðisleg viðmið rúmist vel innan alþjóðlegra skilgreininga um ábyrgar fjárfestingar.

Þrátt fyrir ofangreindar meginreglur kveða lögin jafnframt á um hvaða eignaflokkum lífeyrissjóðir hafa heimildir til að fjárfesta í, auk ýmiss konar magnbundinna takmarkana, bæði hvað varðar tegundir eigna og einstaka útgefendur.

Jafnframt var við lagabreytinguna fallið frá því að skipta verðbréfasafni að baki hlutdeildarskírteinum á einstaka flokka eigna. Þannig er lífeyrissjóðum gert að setja fram stefnu um fjárfestingar í verðbréfasjóðum (UCITS). Verðbréfasjóðir eru fjármálagerningar, en ekki eiginlegur eignaflokkur þar sem þeir ná yfir afar breitt svið eigna (hlutabréf, skuldabréf, fasteignir o.s.frv.). Því væri eðlilegra að skipta undirliggjandi eignum verðbréfasjóða (UCITS) á viðeigandi eignaflokka. Margir lífeyrissjóðir hafa leyst þetta með því að setja fram tvær útgáfur fjárfestingarstefnu, aðra fyrir hinn almenna lesanda og hina fyrir Fjármálaeftirlit Seðlabanka Íslands.

Áhættueftirlit og áhættustýring hafa verið efld til muna hjá lífeyrissjóðum undanfarin ár. Við áhættueftirlit eignasafna er notast við tölfræðileg gögn sem m.a. eru byggð á sögulegum gögnum um ávöxtun og áhættu einstakra eignaflokka (mælt sem flökt). Slíkar tölfræðilegar greiningar nýtast jafnframt við gerð og mótun fjárfestingarstefnu og nauðsynlegt er að horfa á undirliggjandi eignir verðbréfasjóða við slíka greiningu.

Hlutfall eigna lífeyrissjóða í erlendri mynt hefur aukist jafnt og þétt undanfarin ár. Ekki er ólíklegt að lífeyrissjóðir sæki meira í fjárfestingar í erlendri mynt til að auka áhættudreifingu, enda er innlendi markaðurinn lítill og heildareignir lífeyrissjóða fara vaxandi. Þetta eykur líkurnar á samþjöppun áhættu. Fjárfesting í erlendri mynt myndar jafnframt að hluta til vörn á móti verðtryggðum skuldbindingum lífeyrissjóða. Í frumvarpi til breytinga á lögum um lífeyrissjóði var lagt til að heimildir lífeyrissjóða til fjárfestinga í erlendri mynt yrðu rýmkaðar úr 50% í 65% yfir nokkurra ára tímabil. Það er mikið fagnaðarefni fyrir sjóðina að frumvarpið skuli nú orðið að lögum.