Áhættustýring lífeyrissjóða

Starfsemi lífeyrissjóða felur óhjákvæmilega í sér töluverða áhættu. Með áhættustýringu lífeyrissjóða er stuðlað að upplýstri ákvarðanatöku og bættri áhættuvitund. Áhættu þarf ekki endilega að forðast heldur þurfa sjóðirnir að skilja þær áhættur sem til staðar eru, fá viðeigandi áhættuálag fyrir áhættutökuna, huga að viðeigandi áhættudreifingu hverju sinni og gæta þess að uppbygging eignasafnsins í heild taki mið af skuldbindingum. Áhættunefnd Landssamtaka lífeyrissjóða er vettvangur til að skiptast á skoðunum, læra hvert af öðru og nýta samlegðaráhrif þegar hægt er.

Rebekka Ólafsdóttir starfar sem forstöðumaður áhættueftirlits og persónuverndarfulltrúi hjá Gildi lífeyrissjóði. Auk þess er hún formaður áhættunefndar Landssamtaka lífeyrissjóða. Hún fjallaði um áhættustýringu lífeyrissjóða og störf áhættunefndar Landssamtaka lífeyrissjóða í Lífeyrisbókinni okkar.

Áhættunefnd Landssamtaka lífeyrissjóða – hlutverk, starfsemi og helstu áherslur

Störf áhættustjóra lífeyrissjóða taka stöðugum breytingum og oft standa nefndarmenn frammi fyrir sambærilegum áhættum og áskorunum. Því er mikilvægt að hafa vettvang til að skiptast á skoðunum, læra hvert af öðru og nýta samlegðaráhrif þegar hægt er. Á fundum áhættunefndar hafa allir sjóðirnir fulltrúa til að koma faglegum sjónarmiðum og hugmyndum á framfæri. Slíkt er gagnlegt í fjölbreyttum verkefnum nefndarinnar, t.d. við rýni á breytingum laga og reglna er varða eftirlitskerfi með áhættu lífeyrissjóða.

Áhættustýringu sjóðanna er ætlað að stuðla að upplýstri ákvarðanatöku og bættri áhættuvitund. Markmið sjóðanna er að hámarka áhættuvigtaða ávöxtun til langs tíma fyrir meðalsjóðfélaga sína að teknu tilliti til allra áhættuþátta. Áhættu þarf ekki endilega að forðast heldur þurfa sjóðirnir að skilja þær áhættur sem til staðar eru, fá viðeigandi áhættuálag fyrir áhættutökuna, huga að viðeigandi áhættudreifingu hverju sinni og gæta þess að uppbygging eignasafnsins í heild taki mið af skuldbindingum. Byggja þarf ákvarðanir sjóðsins á bestu fáanlegu upplýsingum hverju sinni og því felst grunnur að góðri áhættustýringu í gæðum gagna og aðgengi að þeim. Þessu til stuðnings var sérstök undirnefnd um gagnamál stofnuð árið 2022 til að nýta betur krafta nefndarfólks í gagnaflóði nútímans. Einnig mun nefndin koma að stefnumótun varðandi aukna gagnaöflun og rannsóknir á vegum Landssamtaka lífeyrissjóða.

Mikil áhersla verður lögð á gögn tengd áhættustýringu í UFS-þáttum næstu misseri. Mikil þörf er á því að skilja betur umhverfis- og samfélagslegt fótspor fjárfestinga lífeyrissjóðanna. Ýmis viðmið og staðlar hafa þróast sem fyrirtæki geta nýtt við upplýsingagjöf en staðlar milli landa og geira eru oft ólíkir. Því er upplýsingamiðlun fyrirtækja og sjóða um sjálfbærnimál misáreiðanleg og ekki nægjanlega samræmd. Áhersla áhættunefndar á næstunni verður því á að reyna að auðvelda samanburð slíkra upplýsinga.

Þegar umræðan snýr að gögnum er erfitt að horfa fram hjá tryggingafræðilegri stöðu samtryggingardeilda sjóðanna. Mikill vilji hefur verið síðustu ár til að rýna betur tryggingafræðilegar forsendur og útreikning innan sjóðanna ásamt því að stuðla að fjölgun tryggingastærðfræðinga með þekkingu á kerfinu. Til stendur innan áhættunefndar að taka út forsendur og útreikning á tryggingafræðilegri stöðu á áhættumiðaðan hátt til að meta hvort og hvar þörf sé á frekari úttektum. Undanfarið hefur nefndin m.a. rýnt forsendur og áhrif reglna um endurmat á skuldabréfum í tryggingafræðilegu mati sjóðanna og mun nefndin leitast við að fá þeim breytt. Einnig þarf að huga að lýðfræðilegri samsetningu innan sjóðanna og hvernig þróun á henni getur haft áhrif í tryggingafræðilegri úttekt. Jafnframt er þörf á að rýna nánar hvort 3,5% raunvaxtaviðmið sé raunsætt til framtíðar.

Áhættustjórastarfinu fylgja mikil samskipti við eftirlitsaðila og sífelld aukning er á gagnaskilum til þeirra. Nauðsynlegt er að viðhalda opnum samskiptum milli sjóðanna og eftirlitsaðila og að vinna saman að því að upplýsingagjöfin sé byggð á skýrum forsendum, skilvirk og samanburðarhæf. Það er okkur öllum í hag að áhættueftirlit hjá eftirlitsaðilum byggist á réttum og samanburðarhæfum upplýsingum og mun áhættunefndin beita sér fyrir því.

Sjóðirnir standa um þessar mundir frammi fyrir krefjandi viðfangsefni vegna aldursþróunar þjóðarinnar og því þurfa eignir sjóða að duga lengur en áður. Á vegum áhættunefndar er fjallað um innleiðingu á nýjum töflum um hækkandi lífslíkur og rætt um mismunandi nálganir sem tryggingastærðfræðingar hafa lagt til við aðlögun á réttindum sjóðfélaga.

Lífeyrissjóðirnir eiga enn mikið inni í sjálfvirknivæðingu og einföldun ferla innan kerfisins og eru farnir að leggja mikla áherslu þar á. Villuáhætta, svikaáhætta og netöryggismál skipta líka sífellt meira máli í örri tækniþróun. Áhættunefndin mun aðstoða við þessi verkefni eins og kostur er.

Fram undan eru margvísleg verkefni en öll eiga þau það sameiginlegt að stuðla að bættu umhverfi lífeyrissjóðanna til framtíðar.